Bjelopavlići
Tema ili stil (ili oboje) ovog članka ili jednog njegovog dela nisu enciklopedijski. Molimo vas da pogledate šta Vikipedija nije i pokušate da ovaj članak približite enciklopedijskim kriterijumima. Takođe vas molimo da ostavite objašnjenje svojih izmena na stranici za razgovor ovog članka. |
Bjelopavlići su srpsko pleme, potomci Bijelog Pavla i Stefana Dečanskog,[1] slave Svetu Petku. Bjelopavlići su jedno od sedam brdskih plemena na teritoriji Crne Gore.[2] U istorijskim izvorima, u Dubrovniku, prvi put se spominju 1411. godine.[3]
Bijeli Pavle, koji je bio osnivač plemena, imao je dva sina:
- Šćepana, koji je imao 2 sina, koji čine porodice:
- Vražegrmci
- Martinići
- Mitra, koji je imao 5 sinova, koji čine porodice:
- Petrušinovići
- Pavkovići
- Tomaševići
- Kalezići
- Novakovići
Grob Bijelog Pavla nalazi se u „Gradac Jovanovića“. Grad Đoja del Kole u Italiji, su naseljavali neki Bjelopavlići pobegli od Turaka, od kojih su ostala dva kamena ktitorska zapisa (o crkvama Svetog Jovana i arhangela Mihaila sa bolnicom) iz 1500. i 1506. godine[4]
U Bjelopavlićima se čuvaju mošti dva velika sveca: Svetog Vasilija Ostroškog u manastiru Ostrog i Svetog Arsenija u manastiru Ždrebaonik.
Plemenska oblast
Bjelopavlići se nalaze na stranama i u dolini Zete. Na zapadu se graniče sa Pješivcima, na istoku sa Rovcima i Piperima, na severu sa Župom Nikšićkom, a na jugu sa plemenom Zagarač. Pleme se delilo na četiri najveća ogranka (od Ostroga do Podgorice): Vražegrmci(po mestu Vražji grm), Pavkovići, Petrušinovići, Martinići. Prema statistici Sreskog Načelstva u Danilovgradu 1920. godine, u Bjelopavlićima ima 2665 domova i oko 14000 duša. Prema broju stanovnika ono je jedno od najvećih plemena na prostorima Crne Gore. Teritorija plemena Bjelopavlića se prostirala u pravcu istok-zapad 25 km, a u pravcu severa ka jugu na pojedinim mestima takođe do 25 km.[5]
Plemenska organizacija-Vođe i skupštine
Pleme se delilo na ogranke, a ogranci na bratstva.
Severno od Danilovgrada nalazi se mesto Vučica, gde su se održavale plemenske skupštine. One su se održavale nekoliko puta u toku godine, zavisno od potrebe. Na njima se raspravljalo o unutrašnjim pitanjima plemena, međusobnim odnosima bratstvenika. Takođe, donošene su i odluke o otporu Turcima. Pleme je predvodio vojvoda, a svako bratstvo je predvodio po jedan knez. U miru vojvoda i knezovi su sudili i rešavali razne sporove među bratstvenicima, a u ratu su bili glavne vojne starešine. Najviše vojvoda u Bjelopavlićima potiče iz bratstva Đurovića sa Viša i oni su imali 12 vojvoda. Svaki od njih je na tom prostoru gde se održavala skupština imao svoju kamenu ploču-stolicu. Skupštinu su sačinjavali svi plemenici koji su mogli da nose pušku.
Za rešavanje manjih stvari svaki ogranak je imao svoje zborno mesto: Petrušinovići su se okupljali oko crkve svetih Vrača u Slatini, Vražegrmci na Vrelima, a Pavkovići na mestu zvanom Porotište.[5]
Sukobi Bjelopavlića i Crnogoraca
- Prilikom jednog od pokušaja hercegovačkog oslobađanja Nikšića od Turaka, Čolak Anta je pozvao Petra Prvog da s Crnogorcima i Brđanima pomogne Hercegovcima osvojiti Nikšić. Čolak se ponudio da sa Srbijancima prvi ide u juriš. Predlog su rado primili Bjelopavlići i Pješivci. To prinudi vladiku Petra da i on pristane. Pri udaru na grad vladika s Crnogorcima ostane pasivan, čime izloži Bjelopavliće velikoj pogibiji i ovom izdajom omogući Turcima veliku pobedu. Poginuo je barjaktar Bjelopavlića, Zrno Stankov Bošković. Zbog ove izdaje vladike Petra umalo nije došlo do pokolja između Bjelopavlića i Crnogoraca. Tada je čuveni bjelopavlićki junak Đorđije Vujadinović, Ostroški iguman, gađao vladiku iz puške nazivajući ga izdajicom i "drobošarom". Zbog ove izdaje vladike Petra više nikada nije moglo doći do sloge između Bjelopavlića i Crnogoraca.--[6]
- Običaj je bio da se za Trojčin dan, svake godine pod Ostrogom sastaju Bjelopavlići, ostala brdska plemena, Hercegovci, Bokelji, plemena iz Bosne, Stare Srbije itd. Roditelji bi dovodili ćerke, koje bi tu upoznavale mladiće, i sklapale vjeridbe.
1854. na Trojčin dan knjaz Danilo i njegovi perjanici silovali su četrdesetak bjelopavlićkih djevojaka, spremnih za udaju. Kada su to doznali, Bjelopavlići su riješili da se osvete i ubiju knjaza i perjanike. Ipak knjaz je uspio da pobjegne zahvaljujući Blažu Radoviću, perjaniku iz Martinića, koji mu je na vrijeme javio. Iste godine u ljeto desila se pohara Bjelopavlića koju je knjaz Danilo naredio kao odmazdu za to što su Bjelopavlići pokušali da ga ubiju. Poslanici velikih sila, Rusije i Francuske, koji su bili glavni saveznici knjaza Danila su osuđivali unutrašnje sukobe. Pogotovo ga je Ruski konzul upozoravao da će izgubiti podršku Rusije ako ne bude štedio živote pravoslavnih koji su i tako naveliko stradali u sukobu sa Turcima. Danilo je zbog toga ovaj čin pokušao da objasni kao obračunavanje sa neposlušnim plemenima koja su sarađivala sa Turcima, slično kao posle pohare Kuča.[7][8][9]
Godina 1854. je sama po sebi bila jako teška za Bjelopavliće i prije pohare knjaza Danila. Nakon ratova sa Turcima od 1852-1853, pohare turske vojske u Omer pašinoj godini, i nerodne godine, usledila je velika glad pa se ova godina zvala i gladna godina.
- Među silovanim bjelopavlićkim djevojkama iz 1854. godine, bila je i Danica Pavićević, sestra Todora Kadića, i žena popa Puniše Pavićevića. Danicu je knjaz Danilo oteo i poveo sa sobom. Kasnije, 1855. godine, kada se oženio Darinkom Kvekić, Danicu je preudao za šuru Mirka Petrovića.
Dana 13. avgusta 1860. godine u Kotoru, Todor Kadić je u osveti ubio knjaza Danila, a zauzvrat Kralj Nikola mjesto Ćeranića glavica u Bjelopavlićima izgrađuje u varoš i daje mu ime Danilovgrad.
- Čak je kralj Nikola uzbuđenim Bjelopavlićima zbog njegove izdaje viknuo u Danilovgradu 1. januara 1916 godine: „Brđani, izdajnici! „Pucali“ ste mi na svetog Petra, ubili mi strica Knjaza Danila, a sad mog najvjernijeg oficira Rista Lekića. Platićete mi to makar doveo 8.000 soldata.--[6]
Velike bitke na teritoriji Bjelopavlića
Njegoš o Bjelopavlićima
U književnom djelu Lijek Jarosti Turske[10], u pjesmi Nahije,Njegoš pravi akrostih, tj od početnih slova svake rečenice tvori pjesmu BJELOPAVLICKA :
"Bojevi te teški odvojiše,
jek pušakah svjetu proglasiše!
Lomeć Turke svobodu si stekla,
O nahijo i pleme viteško!
Podobilo Sparte , Kartagene,
a Srbaljah diko i pohvalo !
Veziri te mnogo velji pamte
lijuć krvcu, s tobom se bijući
i pred tobom u trku bježeći;
crne su im postavale majke,-
kako vazda tako i danas je.
Amin, bože, ko do tebe može ! "
Poznati Bjelopavlići
- pop Milo Jovović
- Ilija Garašanin
- Bajo Stanišić iz Vinića, četnički vojvoda
- Voja Brajović
- Vojin Ćetković
- Tanja Bošković
- Sveti vladika Nikolaj Velimirović
- Blagoje Jovović ubica Ante Pavelića
- Todor Kadić ubica Knjaza Danila
- Jovica Stanišić iz Vinića
- Miroslav Ilić od Stanišića iz Vinića, pjevač
- Ljubomir Đurović pjevač
- Veselin Đuranović kao mladić bio u četnicima, Predsjednik SFR Jugoslavije
- Blažo Bošković
- Andrija Radović
- Petar Šobajić
- Ivan Brajović presjednik skupštine Crne Gore
- Predrag Bošković ministar odbrane Crne Gore
- Veljko Milatović ubica Krsta Popovića, kasnije Predsjednik CG
- Milutin Garašanin
- Kadići iz Boana
- Boškovići iz Orje Luke
- Dragan Jočić ministar unutrašnjih poslova Srbije
- Ranko Kadić
- Zoran Lakić, akademik
- Boris Brajović
- Zorica Pavićević rukometašica
- Branko Kadić
- Vaso Kadić
- Luka Vukalović
- Dušan Đurović književnik
- Milovan Šaranović narodni heroj
- Risto Bošković
- Hadži Milutin Savić-Garašanin
- Vaso Brajović
- Zoran Kalezić pjevač
- Vidoje Đurović
- Marko Đurović
- Žarko Đurović
- Veselin Đurović
- Vasilije Đurović Žarki
- Vasilije Đurović Vako
- Vladan Đuranović
- Mićo Stanišić
- Milan Raspopović (narodni heroj)
- Zoran Filipović
- Milutin Grozdanić
- Miladin Pavličić
- Puniša Perović
- Bajo Sekulić
- Nikola Škerović
- Slobodan Škerović
- Vojin Dragović
- Đuro Čagorović
- Miloš Šobajić
- Petar Milatović
- Novak Ramov Jovović
- Božidar Pavićević
- Boro Begović
- Petar Bošković
- Radosav Bošković
- Ratko Đurović
- Bajo Bošković
- Ranko Radović
- Jovan Mališić
- Drago Đurović
- Momir Đurović akademik, predsjednik CANU
- Milorad Dudi Kadić, presjednik opštine Danilovgrada od 1993. do 2002.
- Ranko Jovović, pjesnik
- Igor Đurović, akademik
- Simo Šobajić
- Igor Đurović pjevač, sin Ljubomira Đurovića
- Božidar Babić general JNA i ministar odbrane
- Radosav Martinović general JNA
- pop Luka Jovović
- Ramo Jovović
- Željko Jovović pjesnik
- Dragan Mitov Đurović, publicista, voditelj
- arhimandrit Josif Pavićević
- Puniša Pavićević
- Kosto Milonjić
- Vido Bošković
- Ramo Bošković
- Petar Pavićević
- Mirčeta Pešić
- Rade Brajović
- Jovo Pajov Radulović sa Glavice
- vojvoda Rade (Ilić) Đurović
- vojvoda Jezdimir Đurović
- vojvoda Mićko Đurović
- vojvoda Bego Đurović
- vojvoda Novak Begov Đurović
- vojvoda Petar Đurović
- Vule Neškov Đaletić
- Mirko Tokov Lakić
- Stevan Điknić
- pop Luka Đurović
- pop Puniša Pavićević
- Blažo Radović
- Vido Đurović
- Dragan I. Đurović
- Milan Vučurović
- Božidar Babić
- dr Miodrag Caro Pavličić
- prof. Dr Radoman Jovanović
- prof. Dr Pavle M. Bogetić
- prof. Dr Zoran P. Bogetić
- dr Željko Bogetić
- dr Blažo Bogetić
- dr Božidar Boća Raspopović
- dr Miodrag Đurović
- dr Dušan M. Vučurović
- dr Jevto Radulović
- dr Pero Kalezić
- dr Vasilije Kalezić
- Mr Željko Đurović
- Mr Kosta Žunjić
- Veljko Radović
- Vesna Mališić
- Blažo Radović
- Jagoš Radović
- Blažo Milovanov Vuletić
- Savić Đurović
- Miloš Bogetić
- Jagoš Jovanović
- Đorđe Vujadinović
- Filip Radulović
- Slobodan Marušić
- Aleksa Pavićević
- Dimitrije Dika Marenić
Vidi još
Napomene i reference
- ^ Milan Mišo Brajović: Bjelopavlići – ljudi i događaji – Montenegrina.net | Kultura, umjetnost i nasljeđe Crne Gore. Culture, Arts & Heritage of Montenegro
- ^ Plemena Brda I Hercegovine njegos.org
- ^ Medo Pucić, Spomenici srpski od godine 1395. do 1423., Beograd 1858.
- ^ Momčilo M. Šaletić, Bjelopavlići između istorije i legende, 1996, Cetinje
- ^ a b Petar Šobajić,Bjelopavlići, Beograd 1923.
- ^ a b Luburić, Andrija (1938). Kapitulacija Crne Gore - dokumenti, knj.1, str. XXXI. Beograd.
- ^ Budo Simonović-Zeko mali pp. 53-87-Sramotno kolo pod Ostrogom.
- ^ Matija Bećković-Kadići i Petrovići
- ^ Knjaz Danilo i Kadići-narodni guslari Branko Perović I Slavko Jeknić
- ^ P.P.Njegoš,Sabrana djela,CID Podorica 2001 godine
Literatura
- Đurđev, Branislav (1984). Postanak i razvitak brdskih, crnogorskih i hercegovačkih plemena: Odabrani radovi (PDF). Titograd: Crnogorska akademija nauka i umjetnosti.
- Jovanović, Radoman (1981). „Crna Gora 1851-1878”. Istorija srpskog naroda. knj. 5, sv. 1. Beograd: Srpska književna zadruga. str. 423—446.
- Ljušić, Radoš (2001). Istorija srpske državnosti. 2. Novi Sad: Ogranak SANU.
- Mikavica, Dejan; Vasin, Goran; Ninković, Nenad (2013). Istorija Srba u Crnoj Gori 1496-1918. Novi Sad: Prometej.
- Mikavica, Dejan; Vasin, Goran; Ninković, Nenad (2017). Srbi u Crnoj Gori 1496-1918. Nikšić: Institut za srpsku kulturu.
- Milićević, Jovan; Rakočević, Novica (1986). „Crna Gora od 1735-1797”. Istorija srpskog naroda. knj. 4, sv. 1. Beograd: Srpska književna zadruga. str. 498—530.
- Milićević, Jovan (1986). „Crna Gora prvih decenija XVIII veka”. Istorija srpskog naroda. knj. 4, sv. 1. Beograd: Srpska književna zadruga. str. 31—38.
- Milićević, Jovan (1981). „Crna Gora 1797-1851”. Istorija srpskog naroda. knj. 5, sv. 1. Beograd: Srpska književna zadruga. str. 159—211.
- Pejović, Đoko D. (1981). Crna Gora u doba Petra I i Petra II: Osnivanje države i uslovi njenog razvitka. Beograd: Narodna knjiga.
- Stanojević, Gligor (1975). „Crna Gora u XVIII vijeku”. Istorija Crne Gore. knj. 3, sv. 1. Titograd: Redakcija za istoriju Crne Gore. str. 229—499.
- Stefanović-Karadžić, Vuk (1837). Montenegro und die Montenegriner: Ein Beitrag zur Kenntniss der europäischen Türkei und des serbischen Volkes. Stuttgart und Tübingen: Verlag der J. G. Cotta'schen Buchhandlung.
- Stefanović-Karadžić, Vuk (1969). „Crna Gora i Crnogorci: Prilog poznavanju evropske Turske i srpskog naroda”. Etnografski spisi: O Crnoj Gori. Beograd: Prosveta. str. 265—354.
- Todorović, Vesna; Marojević, Nikola, ur. (2015). Sveti Petar Cetinjski: Između molitve i kletve: Sabrana djela. Cetinje: Svetigora.
- Petar Šobajić, Bjelopavlići, Beograd 1923.
- Medo Pucić, Spomenici srpski od godine 1395. do 1423., Beograd 1858.
- Milan Mišo Brajović Bjelopavlići – ljudi i događaji http://montenegrina.net/fokus/milan-miso-brajovic-bjelopavlici-ljudi-i-dogadaji/
- Stamatović, Aleksandar D. (2008). Tri pohare knjaza Danila (na Pipere, Bjelopavliće i Kuče). Podgorica: Srpsko narodno vijeće Crne Gore.